ENERGETYKA, RYNEK ENERGII - CIRE.pl - energetyka zaczyna dzień od CIRERyzyko w obrocie energią
Właścicielem portalu jest ARE S.A.
ARE S.A.

SZUKAJ:



PANEL LOGOWANIA

X
Portal CIRE.PL wykorzystuje mechanizm plików cookies. Jeśli nie chcesz, aby nasz serwer zapisywał na Twoim urządzeniu pliki cookies, zablokuj ich stosowanie w swojej przeglądarce. Szczegóły.


RYZYKO W ODCINKACH

"Ryzyko w obrocie energią" to dział edukacyjny prezentujący podstawową wiedzę związaną z wszelkimi aspektami ryzyka jakie może towarzyszyć obrotowi energią.
Redakcja merytoryczna: dr hab. inż. Ignacy Kaliszewski (Instytut Badań Systemowych Polskiej Akademii Nauk).

Ryzyko Cenowe X - Wykonanie świadczenia, zapłata: w "terminie", w "chwili", czy w "okresie"?

Prezentacja materiałów w kolejnych odcinkach podporządkowana jest zasadzie "od ogółu do szczegółu". Dlatego tak istotne jest aby wprowadzane przez nas pojęcia miały zastosowanie do wszystkich szczególnych form umów terminowych. Dodatkowo, zgodnie z zasadą średniowiecznego angielskiego filozofa Williama z Occam, która głosi, że nie należy kreować niepotrzebnych bytów (tu: pojęć), pojęcia te powinny być jednoznaczne. Ze względu na jasność wykładu nie zawsze się to udaje. Przykładem na to jest w naszym przypadku użycie pojęć "termin", "okres" i "chwila" w odniesienie do świadczenia.

W znaczeniu, w jakim pojęcia te są używane w "Ryzyku w odcinkach" "termin" to "okres" lub "chwila". Zatem ustalając termin wykonania świadczenia mamy na myśli, w zależności od okoliczności, jedno z tych pojęć szczegółowych.

Z pojęciem terminu wykonania łączy się pojęcie terminy zapłaty, która również może być dokonana w "chwili", lub w "okresie". W "chwili" możemy dokonać zapłaty za świadczenie, które może być wykonane w "chwili". W "chwili" możemy również dokonać zapłaty za świadczenie wykonywane w "okresie", jak na przykład ma to miejsce w umowach terminowych na dostawę energii elektrycznej. Natomiast w umowach terminowych finansowych wykonywanych w "okresie" zapłata może być dokonywana zarówno w "chwili" jak i w "okresie" (porównaj odcinek 16 i 22). Wszystko zależy od tego czy cena natychmiastowa to jedna cena obowiązująca w całym okresie wykonania czy ciąg cen w poszczególnych podokresach wykonania, na przykład ceny dzienne.

Załóżmy, że funkcjonuje, na przykład w oparciu o elektroniczną tablicę ofert, rynek umów terminowych o tygodniowym okresie wykonania. Załóżmy także, że umowy takie zawierane są najwcześniej na tydzień przed okresem wykonania. Wówczas uśredniona cena terminowa z takich umów może być przyjęta za cenę natychmiastową dla wyznaczenia i dokonania cotygodniowej zapłaty w ramach umów długookresowych, powiedzmy rocznych. Oczywiście sprawnie funkcjonująca giełda ze swoimi codziennymi notowaniami jest najlepszym mechanizmem ujawniania ceny natychmiastowej.

W praktyce za cenę natychmiastową przyjmuje się cenę terminową ustaloną najpóźniej (najlepiej - w danej chwili) na najwcześniejszy termin późniejszy niż dana chwila. Na rynkach energii elektrycznej mogą to być nawet okresy półgodzinne (na giełdzie). Próby z wprowadzeniem notowań ciągłych (rynek Elbas na giełdzie Nord Pool) nie są zachęcające, jednak rozwoju takiego sposobu obrotu energią elektryczną w przyszłości nie można wykluczyć.

Jeżeli dostępny jest ciąg cen świadczenia przyjętych jako ceny natychmiastowe w okresach krótszych niż okres od początku okresu wykonania do końca okresu wykonania umowy terminowej, to zapłata za świadczenie z tej umowy ma najczęściej następującą formę (por. odcinek 19):

a) w każdym podokresie okresu wykonania umowy strona przyjmująca świadczenie otrzyma od strony wykonującej środki pieniężne w wysokości różnicy pomiędzy:

- wartością określonej w umowie ilości instrumentu bazowego a obliczoną według ceny tego instrumentu z rynku natychmiastowego x

a

- wartością tej samej ilości instrumentu bazowego obliczoną według ceny terminowej c,

o ile ta różnica jest dodatnia [czyli (x - c)a jeżeli x > c];

b) w każdym podokresie okresu wykonania umowy strona wykonująca świadczenie otrzyma od strony przyjmującej świadczenie środki pieniężne w wysokości różnicy pomiędzy:

- wartością określonej w umowie ilości instrumentu bazowego a obliczoną według ceny terminowej c

a

- wartością tej samej ilości instrumentu bazowego obliczoną według ceny tego instrumentu z rynku natychmiastowego x, o ile ta różnica jest dodatnia [czyli (c - x)a jeżeli c > x].

Według powyższej zasady realizowane jest rozliczanie umów terminowych finansowych (kontraktów) z energią elektryczną jako instrumentem bazowym na giełdzie. Powrócimy do tego zagadnienia w dalszych odcinkach.

Porównanie rysunku 6 z rysunkiem 5 z odcinka 22 ujawnia podobieństwo pomiędzy umowami wymiany (w których zapłata dokonywana jest w "chwili" lub w "okresie") a realizacją zapłaty w "okresie" w umowach terminowych finansowych. Czytelnikowi pozostawiamy jako ćwiczenie skonstruowanie wielookresowej umowy wymiany z energią elektryczną jako instrumentem bazowym i z zapłatą dokonywaną w "okresie"

/Ignacy Kaliszewski/

zobacz poprzednie odcinki




cire
©2002-2018
Agencja Rynku Energii S.A.
mobilne cire
IT BCE